Fascynujące pikasy

 

Coraz częściej jednak pośród rozłożonych wprost na ziemi antyków dostrzeżemy przedmioty całkiem nam znajome, niedawno gdzieś u kogoś widziane, przyciągające uwagę wymyślnym kształtem i mocnym żywym kolorem. Starsi bywalcy z lekkim lekceważeniem mówią o nich – a, pikasy. Tym nieco sarkastycznym epitetem określa się ceramiczne wyroby z lat sześćdziesiątych.  Od kilku już lat grono ich zbieraczy systematycznie rośnie, w górę idą również ich ceny – zwłaszcza od momentu, gdy obiekty te pojawiły się w ofercie poważnych domów aukcyjnych. Jeszcze kilka lat temu porcelanową figurkę z Ćmielowa kupić można było na pchlim targu za kilkanaście złotych, dziś za niektóre rzadkie modele pasjonaci skłonni są zapłacić nawet 2 tys. zł.

 

Znawcy przyznają, że polskie wzornictwo przełomu lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX w. przeżywało wyjątkowy rozkwit i nie bez racji mówić możemy o charakterystycznym stylu, który objawił się we wszystkich dziedzinach sztuk użytkowych od meblarstwa, przez tkaninę, szkło, ceramikę na obudowach popularnych urządzeń AGD kończąc.

 

Polski design lat sześćdziesiątych nawiązuje do ogólnoświatowego trendu określanego mianem new look. Styl ten na dobre zagościć miał w europejskim wzornictwie już z końcem lat czterdziestych, a wyróżniało go zamiłowanie do miękkiej, organicznej linii, skłonność do asymetrii i operowanie biomorficznymi kształtami oraz fascynacja kolorem i abstrakcyjnym deseniem inspirowanym nowoczesnym malarstwem. Barwna żywiołowość i odważne formy nowego stylu miały być antidotum na powojenną szarzyznę i nijakość.

 

Do Polski nowe trendy dotarły z pewnym opóźnieniem, wraz z nadejściem politycznej odwilży po śmierci Stalina uniesiono nieco „żelazna kurtynę” i powiało Zachodem. Odżyły kawiarnie i kluby. Z podziemia wyszedł jazz. Na ulicach polskich miast pojawiły się dziewczęta ubrane w czarne trykotowe, obcisłe bluzki i rozkloszowane spódnice. Furorę robiły słoneczne okulary w kociej rogowej oprawie.

Młodzi chcieli być nowocześni i mieszkać nowocześnie. Nowe wzory przygotowywano początkowo w specjalistycznym warszawskim Instytucie Wzornictwa Przemysłowego. Tu między innymi opracowano modele porcelanowych bibelotów – niewielkich figurek zwierząt o syntetycznych kształtach oszczędnie dekorowanych barwną malaturą, które stały się jednym z ulubionych, dziś powiedzielibyśmy gadżetów, młodego pokolenia. Grupa artystów Instytutu: Henryk Jędrasiak, Lubomir Tomaszewski, Hanna Orthwein, Mieczysław Naruszewicz – stworzyła wyjątkową kolekcję porcelanowej rzeźby, która prezentowana na zagranicznych wystawach wzbudzała niekłamany podziw. Projektowane przez zespół IWP figurki zauważył m.in. prestiżowy angielski magazyn „The Studio” prezentując je w dorocznym wydaniu „Decorativ Art. The STUDIO Year Book” specjalnej edycji poświęconej najlepszym wzorom sztuki użytkowej.

 

Poza porcelanowymi figurkami nowoczesne M młodego Polaka dekorowane było zawieszanymi na ścianie paterami. Ten ceramiczny substytut malarstwa cieszył się olbrzymim powodzeniem. Produkowały go wszystkie polskie fabryki porcelany i porcelitu od Ćmielowa przez Chodzież po wałbrzyskie zakłady „Krzysztof” i „Wałbrzych”. Na krągłej płaszczyźnie talerza o średnicy około 30 cm świeżo pokrytego barwnym szkliwem rysowano, a właściwe wydrapywano specjalnym rylcem, najrozmaitsze rysunki. Anegdotyczne kawiarniane scenki, kreślone paroma kreskami pejzażyki, bliskie awangardowemu malarstwu surrealistyczne wizje, bądź abstrakcyjne kompozycje.

 

Nowa stylistyka pojawiała się także na naczyniach użytkowych. Do dobrego tonu należało posiadanie miniaturowego serwisu do mokki – choć zapewne niewielu jego użytkowników dysponowało ekspresem do przygotowania ożywczego napoju na wzór włoski. Delikatne filiżanki cieszyły więc oko wymyślnymi kształtami i radosną dekoracją. Znana wytwórnia fajansu we Włocławku produkująca dotąd naczynia zdobione kwiatowymi malaturami inspirowanymi rodzimym folklorem również przygotowała specjalne modele naczyń o wymyślnych formach i odpowiadające im nowoczesne dekoracje.